Ο ΤΕΤΑΝΟΣ: ΛΟΙΜΩΔΕΣ ΝΟΣΗΜΑ ΜΕ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ

emvolio tetanouΟ πολύς κόσμος αλλά και αρκετοί γιατροί ακόμα, γνωρίζουν πολύ λίγα για τον Τέτανο που είναι μια βαριά και εξαιρετικά επικίνδυνη νόσος, η οποία όμως μπορεί εύκολα να προληφθεί με τον συστηματικό εμβολιασμό κατά την παιδική ηλικία.


Που οφείλεται-Επιδημιολογία
Πρόκειται για μια αναερόβια λοίμωξη οφειλόμενη στον μικροοργανισμό Κλωστηρίδιο του Τετάνου (Clostiridium Tetani) που βρίσκει πρόσφορο έδαφος για ανάπτυξη κάτω από συνθήκες έλλειψης οξυγόνου σε βαθειά και ρυπαρά τραύματα. Για να ζήσει στο περιβάλλον, το Κλωστηρίδιο δημιουργεί σπόρους που είναι πολύ ανθεκτικοί στη θερμότητα, τα συνηθισμένα αντισηπτικά και διάφορους άλλους χημικούς παράγοντες.

 

Το Κλωστηρίδιο και οι σπόροι του βρίσκονται κυρίως στο έδαφος, τη σκόνη και τον εντερικό σωλήνα ανθρώπων και ζώων. Σε αγροτικές περιοχές σημαντικός αριθμός ατόμων φέρει τον μικροοργανισμό, οι σπόροι του οποίου μπορούν επίσης να βρεθούν και πάνω στο δέρμα. Παράγει δυο εξωτοξίνες. Την Τετανοσπασμίνη, νευροτοξίνη που δρα βλαπτικά σε διάφορα τμήματα του Κεντρικού αλλά και του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος προκαλώντας τα κύρια συμπτώματα της νόσου και την Τετανολυσίνη που προκαλεί αιμόλυση και καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων.


Τα τραύματα που είναι υψηλού κινδύνου, μολύνονται από το Κλωστηρίδιο και βοηθούν κάτω από αναερόβιες συνθήκες την ανάπτυξη της λοίμωξης, είναι διατιτραίνοντα, συνήθως βαθιά πάνω από 1cm, περιέχουν ξένα σώματα, νεκρωτικούς ή ισχαιμικούς ιστούς, σκουριά από καρφιά, χώμα ή και κοπρανώδες υλικό. Επίσης επικίνδυνα για Τέτανο είναι τα τραύματα που προκαλούνται από βλήματα πυροβόλων όπλων, κρυοπαγήματα, εγκαύματα, σύνθλιψη ιστών, αλλά και δαγκώματα ανθρώπων και ζώων.


Τα τελευταία χρόνια η μεγαλύτερη αναλογία περιπτώσεων Τετάνου οφείλεται σε μικρά τραύματα που περνούν απαρατήρητα, παρά σε μεγάλα όπου η περιποίηση και λήψη προφυλακτικών μέτρων είναι προφανής. Λοίμωξη από Κλωστηρίδιο του Τετάνου μπορεί να συμβεί ακόμα και μετά χειρουργικές επεμβάσεις, βαθιά τραύματα από βελόνα, μέση ωτίτιδα, οδοντική λοίμωξη, έκτρωση και εγκυμοσύνη.


Τις τελευταίες δεκαετίες με την ευρεία χρήση του αντιτετανικού εμβολιασμού και τη σωστή αντιμετώπιση των τραυμάτων, η επίπτωση έχει ελαττωθεί κατά πολύ, αν και εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή λοίμωξη των μεγαλύτερων ατόμων, ιδίως μετά τα 60 έτη. Και αυτό, επειδή τα άτομα αυτά είτε δεν έχουν εμβολιασθεί καθόλου είτε είναι ανεπαρκώς εμβολιασμένα.


Συμπτώματα-Κλινική Εικόνα
Ο Τέτανος μπορεί να είναι εντοπισμένος ή γενικευμένος.


Ο Εντοπισμένος Τέτανος, είναι μια όχι και τόσο συνηθισμένη μορφή της νόσου, που μπορεί να προηγείται της έναρξης του γενικευμένου τετάνου. Τα συμπτώματα είναι ηπιότερα και η κατάσταση χαρακτηρίζεται από επίμονη μυϊκή σύσπαση στην ίδια ανατομική περιοχή που βρίσκεται το τραύμα.Μπορεί να εκδηλωθούν από μια μέρα, έως και 3 εβδομάδες και σπάνια μετά από αρκετούς μήνες μετά τον αρχικό τραυματισμό με πόνο και παραισθησίες στην περιοχή του τραύματος. Η θνητότητα είναι μικρότερη από 1%.


Ο Γενικευμένος τέτανος χαρακτηρίζεται απο σπασμό των μυών του προσώπου, των μυών της κάτω γνάθου που περιορίζει τις κινήσεις της και δίνει στο πρόσωπο εικόνα σαν να χαμογελά. Την εικόνα του λεγόμενου “Σαρδώνειου Γέλωτα”. Παρατηρείται τρισμός των δοντιών και επώδυνοι σπασμοί που εκλύονται συνέχεια ή κατά ώσεις μετά από οπτικά ή ακουστικά ερεθίσματα. Υπάρχει δυσκαμψία του αυχένα, σπασμοί των μεσοπλευρίων μυών και του διαφράγματος που προκαλούν μικρότερες ή μεγαλύτερες περιόδους άπνοιας που οδηγούν χωρίς αντιμετώπιση σε ασφυξία και θάνατο.

 

Σπασμός των μυών της πίσω επιφάνειας του σώματος δίνει σε αυτό την εικόνα τόξου (οπισθότονος). Επίσης, ο σπασμός του σφιγκτήρα της ουροδόχου κύστης προκαλεί επίσχεση ούρων. Οι ισχυρές μυικές συσπάσεις προκαλούν συμπιεστικά κατάγματα των σπονδύλων και των μακρών οστών ενώ υπάρχει δυσφαγία και λαρυγγόσπασμος. Η υπερλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος έχει σαν αποτέλεσμα υπέρταση και καρδιακή αρρυθμία. Η κατακράτηση των εκκρίσεων στο αναπνευστικό σύστημα διευκολύνει την πρόκληση πνευμονίας από άλλα μικρόβια ή από εισρόφηση. Ο θάνατος μπορεί να επέλθει από την ασφυξία ή τις επιγενείς λοιμώξεις.τετανος


Ο Νεογνικός Τέτανος είναι γενικευμένος τέτανος σε νεογνά που γεννιούνται από ανεμβολίαστες μητέρες κάτω από συνθήκες πτωχής υγιεινής κατά τον τοκετό και κυρίως κατά το κόψιμο του ομφάλιου λώρου με μη αποστειρωμένα εργαλεία.

 

Διάγνωση
Η διαγνωστική προσέγγιση αφορά στην προσεκτική εξέταση του τραύματος, την λεπτομερή κλινική εξέταση,τη λήψη καλού ιστορικού σε ότι αφορά τις συνθήκες τραυματισμού και τέλος τον έλεγχο της κατάστασης εμβολιασμού του ασθενούς. Η απομόνωση του μικροοργανισμού από το τραύμα που σε άλλες λοιμώξεις είναι καθοριστική, εδώ δεν έχει ούτε ειδικότητα ούτε ευαισθησία.


Αντιμετώπιση
Κριτήρια εισαγωγής του ασθενούς για νοσηλεία σε νοσοκομείο είναι προφανώς οι επιπλοκές της νόσου, όπως οι παραλύσεις μυών και η αναπνευστική δυσχέρεια.


Στην αντιμετώπιση της κατάστασης, σε όλους τους ασθενείς με τραύματα είναι επιτακτικός ο έλεγχος του ιστορικού των εμβολιασμών, η χορήγηση αντιτετανικής σφαιρίνης για την εξουδετέρωση της τοξίνης του κλωστηριδίου και η χορήγηση τοξοειδούς τετάνου – διφθερίτιδος (εμβόλιο-ενεργητική ανοσοποίηση) τόσο σε ασθενεις με ρυπαρά όσο και με καθαρά τραύματα. Ο ευρύς χειρουργικός καθαρισμός του ρυπαρού τραύματος με απομάκρυνση των νεκρωμένων ιστών και των ρύπων αποτελεί βασική ενέργεια, όπως επίσης και η χορήγηση υψηλών δόσεων πενικιλίνης και μετρονιδαζόλης ενδοφλέβια.

 

Η διατήρηση ανοιχτής της αναπνευστικής οδού, η μηχανική υποστήριξη της αναπνοής με αναπνευστήρα και η χορήγηση κατασταλτικών και μυοχαλαρωτικών φαρμάκων είναι ζωτικής σημασίας. Επιπλοκές είναι, όπως αναφέρθηκε, η αναπνευστική ανεπάρκεια, οι παραλύσεις των μυών με επακόλουθο βέβαια τον θάνατο. Μετά την υποχώρηση των οξέων φαινομένων, η ανάρρωση διαρκει μεγάλο χρονικό διαστημα εβδομάδων ή και μηνών.


Η προηγούμενη νόσος δεν εξασφαλίζει μακροχρόνια ανοσία και στους ασθενείς που αναρρώνουν απαιτείται ενεργητική ανοσοποίηση (εμβόλιο-τοξοειδές τετάνου).


Πρόβλημα Δημόσιας Υγείας.
Παγκόσμια ο Τέτανος παραμένει ένα μεγάλο πρόβλημα δημόσιας υγείας προκαλώντας και σήμερα 200.000-300.000 θανάτους κάθε χρόνο με προεξάρχουσες τις χώρες με χαμηλό βιοτικό επίπεδο. Ο συνολικός δείκτης θνητότητας κυμαίνεται μεταξύ 10-70% ανάλογα με τη θεραπεία, την ηλικία και τη γενικότερη κατάσταση υγείας των ασθενών. Χωρίς νοσηλεία σε μονάδα εντατικής θεραπείας, η θνητότητα είναι σχεδόν 100% για ηλικιωμένους αλλά και νεαρούς ασθενείς. Με βέλτιστες συνθήκες το ποσοστό μπορεί να μειωθεί κάτω από 10%.


Ο δείκτης θνησιμότητας των ατόμων που έχουν εμβολιαστεί με 1 ή 2 δόσεις αντιτετανικού εμβολίου αλλά δεν έχουν εμβολιαστεί πλήρως είναι ο μισός σε σχέση με εκείνους που είναι ανεμβολίαστοι.

 

Συμπέρασμα

• Ο Τέτανος, αποτελεί το μόνο λοιμώδες βαρύ νόσημα που δεν είναι μεταδοτικό.
• Η βασική πρόληψη αφορά στον εμβολιασμό όλων των ατόμων κατά την παιδική ηλικία σύμφωνα με τα καθιερωμένα σχήματα και ποτέ να μην παραλείπεται.
• Ο ευρύς χειρουργικός καθαρισμός των ρυπαρών τραυμάτων παιζει καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση του και θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη επιμέλεια.


Γράφει:
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ
ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΗΣ EUROMEDICA ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ


forma endiaferontos